Op 9 oktober verscheen JAN, DE VREEMDE LEERJONGEN, een historische literaire novelle die zich afspeelt in Onderdijk en Medemblik begin 19e eeuw. Geen streekroman, maar over anders zijn, autisme avant la lettre en verboden liefde.
Jan wordt in 1815 geboren in het arme Onderdijk dat een 50-tal huizen telde. Hij ging met tegenzin naar school waar hij zijn draai nauwelijks kon vinden vanwege de plagerijen. Hij was te stil, te precies, te ‘anders’. Een woord voor hoe hij zich voelde bestond nog
niet: autistisch. Hij telt aardappelen en kijkt naar klompen. Zijn haast magische aantrekkingskracht voor schoeisel maakt hem ‘een vreemde’. Een schoen of klomp voelt als een tweede onzichtbare huid. Een geheim. Een liefde. In Medemblik vindt Jan bij leerbewerker Outger een thuis. Maar liefde in een dorp in de 19e eeuw heeft een prijs.
Auteur
Auteur F.J.A.M. (Frans) van der Helm (1956) koos bewust voor deze streek als hommage aan
zijn moeder. Elisabeth Grent (1925-2023) werd te Onderdijk geboren en woonde er tot haar trouwen in 1953. Van der Helm bracht als kind schoolvakanties door bij zijn oma aan de Dorpsstraat te Wervershoof. Nog steeds bezoekt hij er familie. Westfries lezen en schrijven gaat wel, maar spreken is hem op de lagere school keihard afgeleerd. Toen hij voif zei, werd hij door zijn klasgenootjes hard uitgelachen.
Dorpspastoor
Naast de burgemeester en de dokter was de pastoor de belangrijkste ‘prins’ van het dorp. Een elitair gezelschap. In zijn boek geeft Van der Helm de dorpspastoor een
glansrol. Klein van omvang, groots van betekenis. Net als monseigneur Myriel uit Victor Hugo’s Les Misérables kijkt hij met andere ogen. Ook Jan volgt hij op de voet en is begaan met zijn karakter. Wanneer Jan noodgedwongen naar Onder-
dijk terugkeert, komt zijn grote liefde om de hoek kijken EN_DASH een verboden liefde. Maar waarvan de pastoor zegt: ‘ Wie bepaalt wat deugt en wat niet deugt?’ en later nog eens dunnetjes ‘Wat kan ik tegen liefde hebben? Wat is er onschuldiger dan liefde?’
Daarmee krijgt de novelle zijn gelaagdheid. Het gaat niet alleen om een jongen die tussen wal en schip raakt, maar om de vraag wie bepaalt wat deugt in een mensenleven.
JAN, DE VREEMDE LEERJONGEN is uitgegeven door Kirjaboek, 144 blz., € 21,50
ISBN 978-94-6008-396-9.
Te koop via boekwinkel en o.a. bol.com. Zie advertentie op pagina 3.
